मोठी रक्कम खात्यात असल्याने थेट नोटीस येत नाही; मात्र रोख व्यवहार, उत्पन्न आणि ITR मधील माहितीमध्ये तफावत असल्यास चौकशी होऊ शकते
देशातील कोट्यवधी नागरिक आपल्या दैनंदिन आर्थिक व्यवहारांसाठी बचत खात्याचा वापर करतात. पगार, व्यवसायातून मिळणारे उत्पन्न किंवा भविष्यासाठीची बचत बँक खात्यात ठेवली जाते. मात्र बचत खात्यात मोठ्या रकमेचे व्यवहार करताना आयकर विभागाशी संबंधित नियमांची माहिती असणे आवश्यक आहे. विशेषतः मोठ्या प्रमाणातील रोख ठेवींवर आर्थिक यंत्रणांची नजर राहू शकते.
बचत खात्यात एखाद्या मर्यादेपेक्षा जास्त रक्कम जमा आहे म्हणून संबंधित खातेदाराला थेट आयकर विभागाची नोटीस पाठवली जाते, असे नाही. मात्र एका आर्थिक वर्षात बचत खात्यात 10 लाख रुपये किंवा त्याहून अधिक रोख रक्कम जमा झाल्यास, बँकेला त्याची माहिती संबंधित यंत्रणेला द्यावी लागते. चालू खात्यांसाठी ही मर्यादा 50 लाख रुपये आहे. त्यामुळे मोठ्या रोख व्यवहारांचा योग्य स्रोत आणि त्यासंबंधी आवश्यक कागदपत्रे असणे महत्त्वाचे ठरते.
उत्पन्न आणि बँक व्यवहारात तफावत असल्यास प्रश्न
खातेदाराच्या उत्पन्नाच्या तुलनेत बँक खात्यातील व्यवहार असतील आणि ITR मध्ये उत्पन्नाची योग्य माहिती नमूद केली असेल, तर केवळ खात्यात मोठी रक्कम असल्यामुळे आयकर विभागाकडून नोटीस येईलच असे नाही. मात्र घोषित उत्पन्न आणि बँक खात्यातील आर्थिक व्यवहार यामध्ये मोठी विसंगती आढळल्यास संबंधित व्यक्तीकडून स्पष्टीकरण मागितले जाऊ शकते.
कोणत्या व्यवहारांकडे लक्ष जाऊ शकते?
वारंवार मोठ्या रकमेच्या रोख ठेवी किंवा पैसे काढणे, उत्पन्नाचा स्रोत स्पष्ट नसणे, ITR दाखल न करता मोठे आर्थिक व्यवहार करणे तसेच PANशी संबंधित माहितीमध्ये त्रुटी असणे यामुळे व्यवहारांची छाननी होण्याची शक्यता असते. संशयास्पद आर्थिक व्यवहार आढळल्यास संबंधित खातेदाराला त्यामागील कारण आणि पैशांचा स्रोत स्पष्ट करण्यास सांगितले जाऊ शकते.
पैशांचा स्रोत आणि योग्य नोंद महत्त्वाची
त्यामुळे बचत खात्यात किती रक्कम आहे, यापेक्षा त्या पैशांचा स्रोत काय आहे आणि त्याची योग्य नोंद आहे का, हे अधिक महत्त्वाचे ठरते. मोठ्या रकमेचे व्यवहार करताना बँकिंग नियमांसोबतच आयकराशी संबंधित तरतुदींची माहिती ठेवणे आवश्यक आहे. तसेच ITRमध्ये उत्पन्नाची अचूक माहिती देणे आणि मोठ्या व्यवहारांसाठी संबंधित कागदपत्रे जतन करणे महत्त्वाचे ठरते.
