ओपनिंग स्टॉक १२ लाख टनांनी घटला; उत्पादनात १९ लाख टनांची घट होण्याची शक्यता, इथेनॉलकडे ऊस वळवल्याचा परिणाम
नवरात्रोत्सव आणि दिवाळीचा सण जवळ येत असतानाच सर्वसामान्यांच्या खिशावर महागाईचा आणखी एक भार पडण्याची शक्यता आहे. देशात साखरेचा संभाव्य तुटवडा निर्माण झाल्यास आगामी काळात साखरेचे दर प्रतिकिलो १०० रुपयांच्या पुढे जाण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. याचा थेट परिणाम दिवाळीतील फराळाच्या खर्चावर होऊ शकतो.
देशात दरवर्षी सुमारे २७० ते २८५ लाख मेट्रिक टन साखरेची गरज असते. मात्र ऊस उत्पादनातील संभाव्य घट, इथेनॉल निर्मितीसाठी उसाचा वाढता वापर आणि प्रतिकूल हवामानामुळे ही मागणी पूर्ण करण्याचे आव्हान साखर उद्योगासमोर निर्माण झाले आहे.
गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यंदाचा ओपनिंग स्टॉक १२ लाख टनांनी कमी आहे. त्याचबरोबर साखरेच्या उत्पादनातही सुमारे १९ लाख टनांची घट होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे देशांतर्गत बाजारात उपलब्ध साखरेचा साठा कमी झाल्यास दर वाढण्याची शक्यता आहे.
महाराष्ट्रात अल निनोच्या परिणामामुळे ऊस उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे, उत्तर प्रदेशात लाल बुरशीच्या प्रादुर्भावामुळे उत्पादनाला फटका बसण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. दुष्काळी परिस्थितीमुळे ऊस लागवडीत तब्बल ७० टक्क्यांची घट झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे. यामुळे पुढील गाळप हंगामावरही दबाव निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
त्यातच उसाचा मोठा हिस्सा इथेनॉल निर्मितीसाठी वापरला जात आहे. सुमारे ८० टक्के ऊस इथेनॉल निर्मितीकडे वळवल्यास साखरेच्या उत्पादनावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. परिणामी देशांतर्गत मागणी आणि उपलब्ध पुरवठा यामध्ये तफावत निर्माण होण्याची भीती आहे.
जागतिक पातळीवरही परिस्थिती साखरेच्या पुरवठ्यासाठी आव्हानात्मक ठरण्याची शक्यता आहे. अतिवृष्टी आणि इथेनॉल निर्मितीच्या वाढत्या वापरामुळे ब्राझीलच्या साखर उत्पादनात घट होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. ब्राझीलनंतर भारत हा जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा साखर उत्पादक देश आहे. त्यामुळे जागतिक बाजारातील पुरवठ्यावर परिणाम झाल्यास त्याचा परिणाम भारतीय बाजारावरही होऊ शकतो.
गेल्या वर्षी झालेल्या अतिवृष्टीसोबतच यंदाच्या अल निनोच्या संकटाचा परिणाम आगामी साखर उत्पादनावर होण्याची शक्यता आहे. दुष्काळामुळे ऊस लागवड कमी होणे आणि उपलब्ध उसाचा मोठा हिस्सा इथेनॉलसाठी वापरला जाणे, या दोन्ही कारणांमुळे साखरेच्या उत्पादनात घट होऊ शकते.
सध्या कारखान्यांना मिळणारा साखरेचा दर ४,६०० रुपये प्रति क्विंटल इतका आहे. मात्र उत्पादनात घट, कमी प्रारंभिक साठा आणि इथेनॉलकडे उसाचे वळलेले प्रमाण यामुळे भविष्यात साखरेच्या दरावर दबाव वाढण्याची शक्यता आहे. जागतिक बाजारातही पुरवठ्याची कमतरता निर्माण झाल्यास भारतासमोर साखर टंचाईचे संकट अधिक गंभीर होऊ शकते.
यामुळे २०२७ मध्ये भारताला साखरेच्या तुटवड्याचा सामना करावा लागू शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे. आगामी गाळप हंगामावरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता असून, त्यातून साखरेच्या किरकोळ दरात मोठी वाढ होऊ शकते. त्यामुळे दिवाळीपूर्वी साखरेचे दर शंभरीपार गेल्यास फराळाच्या खर्चातही वाढ होण्याची शक्यता आहे.
