रत्नागिरी (Zilla Parishad school closed) : ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना घराजवळ शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या जिल्हा परिषद शाळांची संख्या रत्नागिरी जिल्ह्यात सातत्याने कमी होत आहे. गेल्या पाच वर्षांत तब्बल 131 जिल्हा परिषद शाळा कायमस्वरूपी बंद झाल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट झाले आहे. त्याचबरोबर याच कालावधीत जिल्हा परिषद शाळांमधील विद्यार्थीसंख्येत 17 हजार 634 विद्यार्थ्यांची घट झाली असून, एकूण पटसंख्येत तब्बल 24 टक्क्यांची घसरण झाली आहे. त्यामुळे ग्रामीण भागातील शासकीय शिक्षण व्यवस्थेच्या भवितव्याबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
पाच वर्षांत 131 शाळा कमी
सन 2021-22 मध्ये रत्नागिरी जिल्ह्यात (Zilla Parishad school closed) जिल्हा परिषदेच्या 2 हजार 494 शाळा कार्यरत होत्या. या शाळांमध्ये 73 हजार 239 विद्यार्थी शिक्षण घेत होते. मात्र, सन 2025-26 पर्यंत शाळांची संख्या 2 हजार 363 वर आली. त्याचवेळी विद्यार्थीसंख्याही 55 हजार 597 इतकीच राहिली. म्हणजेच पाच वर्षांच्या कालावधीत 131शाळा बंद झाल्या, तर 17 हजार 634 विद्यार्थ्यांची घट झाली.
स्थलांतराचा शाळांवर थेट परिणाम
ग्रामीण भागातून शहरांकडे होणारे वाढते स्थलांतर हे शाळांच्या पटसंख्या घसरणीमागील प्रमुख कारणांपैकी एक मानले जात आहे. रोजगार आणि व्यवसायाच्या संधींसाठी अनेक कुटुंबे मुंबई, पुणे, रत्नागिरी तसेच औद्योगिक वसाहतींच्या परिसरात स्थलांतरित होत आहेत. त्यामुळे गावांमध्ये तरुण कुटुंबांची संख्या कमी होत असून, त्याचा परिणाम (Zilla Parishad school closed) शाळांमध्ये दाखल होणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या संख्येवर होत आहे.
घटता जन्मदरही कारणीभूत
बदलती कुटुंबव्यवस्था आणि घटता जन्मदर यामुळे ग्रामीण भागातील बालकांची संख्या कमी होत आहे. पूर्वीच्या तुलनेत आता कुटुंबांमध्ये अपत्यांची संख्या कमी झाली आहे. त्यामुळे प्राथमिक शाळांमध्ये दरवर्षी होणाऱ्या नव्या प्रवेशांचे प्रमाणही घटले आहे. विद्यार्थ्यांची संख्या कमी होत गेल्याने काही शाळा सुरू ठेवणे प्रशासनासाठी आव्हानात्मक ठरत आहे.
इंग्रजी माध्यमाकडे पालकांचा वाढता कल
जिल्हा परिषद शाळांच्या (Zilla Parishad school closed) पटसंख्येवर परिणाम करणारे आणखी एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे पालकांचा इंग्रजी माध्यमाच्या शिक्षणाकडे वाढलेला कल. मुलांना स्पर्धात्मक वातावरणात चांगल्या संधी मिळाव्यात, या अपेक्षेने अनेक पालक खासगी आणि इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांना प्राधान्य देत आहेत. परिणामी, ग्रामीण भागातील मराठी माध्यमाच्या जिल्हा परिषद शाळांमधील प्रवेशसंख्या कमी होत आहे.
‘गाव तिथे शाळा’ संकल्पनेसमोर आव्हान
जिल्हा परिषद शाळा (Zilla Parishad school closed) या ग्रामीण आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षणाचे महत्त्वाचे माध्यम राहिल्या आहेत. मात्र, शाळांची घटती संख्या आणि विद्यार्थ्यांचा कमी होणारा पट यामुळे ‘गाव तिथे शाळा’ ही संकल्पना टिकवून ठेवण्याचे मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे. बंद झालेल्या शाळांमुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी अधिक अंतराचा प्रवास करावा लागू शकतो. त्यामुळे शाळांची संख्या कमी होण्यामागील कारणांचा सखोल अभ्यास करून ग्रामीण शिक्षण व्यवस्था बळकट करण्यासाठी ठोस उपाययोजना करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
