नाव, जन्मतारीख किंवा अन्य नोंदींमध्ये नजरचुकीने झालेल्या चुका दुरुस्तीचा मार्ग मोकळा; विद्यार्थ्यांना मोठा दिलासा
शाळा सोडल्यानंतर शाळेच्या दाखल्यात आढळलेली चूक दुरुस्त करता येत नसल्यामुळे अनेक विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षण, नोकरी तसेच विविध महत्त्वाच्या कामांसाठी अडचणींचा सामना करावा लागतो. मात्र, आता अशा विद्यार्थ्यांसाठी दिलासादायक निर्णय समोर आला आहे. शालेय रेकॉर्डमध्ये नजरचुकीने किंवा अनवधानाने झालेली चूक विद्यार्थी शाळेतून बाहेर पडल्यानंतरही दुरुस्त करता येते, असा महत्त्वपूर्ण निर्वाळा मुंबई उच्च न्यायालयाच्या औरंगाबाद खंडपीठाच्या पूर्णपीठाने दिला आहे.
या निर्णयामुळे शाळा सोडल्यानंतर शाळा सोडल्याच्या प्रमाणपत्रात नाव, जन्मतारीख किंवा अन्य नोंदी चुकीच्या असल्याचे निदर्शनास आलेल्या विद्यार्थ्यांना त्या दुरुस्त करून घेण्याची संधी मिळणार आहे. केवळ संबंधित व्यक्तीने शाळेतील शिक्षण पूर्ण करून शाळा सोडली आहे, या कारणास्तव शालेय रेकॉर्डमधील चूक दुरुस्त करण्यास नकार देता येणार नाही, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले.
जालना जिल्ह्यातील प्रकरणातून निर्णयाला सुरुवात
या प्रकरणाची सुरुवात जालना जिल्ह्यातील जनाबाई हिमतराव ठाकूर यांच्या अर्जापासून झाली. त्यांच्या शाळा सोडल्याच्या प्रमाणपत्रात झालेली चूक सुधारण्यासाठी त्यांनी माध्यमिक शिक्षण विभागाकडे दुरुस्तीची मागणी केली होती. मात्र, शाळा सोडल्यानंतर शालेय रेकॉर्डमध्ये बदल करता येत नाही, असे कारण देत विभागाने त्यांचा अर्ज नाकारला.
यानंतर जनाबाई हिमतराव ठाकूर यांनी या निर्णयाला न्यायालयात आव्हान दिले. सुनावणीदरम्यान शासनाने माध्यमिक शाळा संहितेतील नियम २६.३ आणि २६.४ चा आधार घेतला. विद्यार्थ्याचे शाळेतील शिक्षण सुरू असताना रेकॉर्डमध्ये दुरुस्ती करता येते; मात्र शाळा सोडल्यानंतर अशी दुरुस्ती करण्याची तरतूद नाही, अशी शासनाची भूमिका होती.
औरंगाबाद आणि नागपूर खंडपीठांच्या निर्णयांनंतर पूर्णपीठाकडे प्रकरण
शाळा सोडल्यानंतर शालेय नोंदी दुरुस्त करण्याच्या मुद्द्यावर औरंगाबाद आणि नागपूर खंडपीठाने यापूर्वी वेगवेगळी मते व्यक्त केली होती. त्यामुळे या विषयावरील कायदेशीर स्थिती स्पष्ट करण्यासाठी प्रकरण पूर्णपीठाकडे वर्ग करण्यात आले.
पूर्णपीठाने या प्रकरणात महत्त्वाची भूमिका स्पष्ट करताना सांगितले की, शालेय रेकॉर्डमधील चूक जाणीवपूर्वक केलेली नसून नजरचुकीने अथवा अनवधानाने झाली असेल, तर विद्यार्थी शाळा सोडून गेल्याचे कारण देऊन ती चूक कायम ठेवता येणार नाही. योग्य पुरावे सादर करून आणि लागू असलेल्या नियमांनुसार संबंधित नोंद दुरुस्त करण्याची संधी विद्यार्थ्याला मिळणे आवश्यक आहे.
शिक्षण आणि नोकरीच्या संधींसाठी महत्त्वाचा निर्णय
शालेय प्रमाणपत्रातील चुकीच्या नोंदींमुळे विद्यार्थ्यांच्या पुढील शिक्षणात, नोकरीच्या प्रक्रियेत, व्यवसायाशी संबंधित कामांमध्ये किंवा अन्य महत्त्वाच्या बाबींमध्ये अडथळे निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे न्यायालयाच्या या निर्णयामुळे अशा चुकीच्या नोंदींमुळे भविष्यातील संधी प्रभावित होणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मोठा दिलासा मिळणार आहे.
