हिंदी दिनाच्या कार्यक्रमात केंद्रीय गृहमंत्र्यांचे भाषेवर भाष्य; ‘भारतामधील प्रत्येक भाषा समृद्ध करायची आहे’
मुंबई : हिंदी दिनानिमित्त आयोजित कार्यक्रमात केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी हिंदी, मातृभाषा आणि भारतीय भाषांच्या संवर्धनावर भाष्य केले. महाराष्ट्र ही वीर सावरकरांची भूमी असल्याचा उल्लेख करत त्यांनी सावरकरांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील आणि समाजसुधारणेतील योगदानाबरोबरच त्यांच्या भाषाशास्त्रीय कार्याचाही उल्लेख केला. भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध नसलेले अनेक शब्द सावरकरांनी तयार केले आणि त्यांना मराठीसह देशातील विविध भाषांमध्ये सहज स्वीकारले गेले, असे शाह यांनी सांगितले.
अमित शाह म्हणाले की, “मी गुजरातचा आहे. तिथे हिंदी बोलली जात नाही, गुजराती बोलली जाते. मात्र, माझ्या पक्षाने राष्ट्रीय स्तरावर काम करण्याची जबाबदारी माझ्यावर सोपवल्यानंतर देशभर काम करताना मला भाषेची अडचण जाणवली नाही. कारण मला हिंदी समजत होती आणि बोलताही येत होती. राजभाषेमुळे मला देशभरात काम करण्याची मोठी संधी मिळाली.”
#WATCH | Mumbai, Maharashtra: Union Home Minister Amit Shah says, "I want to pay my respects to the multilingual culture of Maharashtra. Marathi is certainly respected here, and it should be. It was our PM Modi who granted Marathi the status of a classical language. However, when… https://t.co/cgB8NUAQEW pic.twitter.com/5VyhXp6ePi
— ANI (@ANI) September 14, 2026
‘सावरकर हे महान भाषाशास्त्रज्ञ होते’
वीर सावरकरांना आपण प्रामुख्याने महान स्वातंत्र्यसैनिक आणि समाजसुधारक म्हणून ओळखतो. मात्र, त्यांच्या काळातील ते अत्यंत विद्वान भाषाशास्त्रज्ञही होते, असे अमित शाह यांनी नमूद केले.
त्यांनी सांगितले की, सावरकरांनी भारतीय भाषांमध्ये पूर्वी प्रचलित नसलेले अनेक शब्द निर्माण केले. हे शब्द पुढे मराठी राजभाषेसह देशातील इतर भाषांमध्येही सहजपणे रूढ झाले. लोकमान्य टिळकांच्या ‘मराठी भाषेचे शुद्धीकरण’ या पत्राचा स्वीकार करून सावरकरांनी मराठी भाषेच्या शुद्धीकरणाचे काम केले, असेही त्यांनी सांगितले.
सावरकरांनी सुधारित केलेले आणि नव्याने निर्माण केलेले शब्द स्वीकारत हिंदीतील ‘शब्द सिंधू’ या उपक्रमाच्या माध्यमातून राजभाषेने सावरकरांचा सन्मान केला असल्याचेही शाह यांनी स्पष्ट केले.
‘भारतातील प्रत्येक भाषा समृद्ध करायची’
भारतामधील प्रत्येक भाषा अधिक समृद्ध करण्याची गरज असल्याचे अमित शाह यांनी यावेळी सांगितले. राजभाषेच्या समृद्धीसाठी ‘सिंधू शब्दकोश’ तयार करण्यात आल्याचा उल्लेख त्यांनी केला. याबाबत आपण पुढे अधिक माहिती देणार असल्याचेही त्यांनी सांगितले.
महाराष्ट्राच्या भाषिक वैशिष्ट्याचाही शाह यांनी उल्लेख केला. महाराष्ट्रापेक्षा अधिक बहुभाषिक राज्य भारतात दुसरे नाही, असे ते म्हणाले. मराठी भाषेचा आदर केला जातो आणि तो केलाच पाहिजे, असे सांगताना त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा दिल्याचा उल्लेख केला.
मातृभाषेच्या शिक्षणावर भर
भाषेच्या महत्त्वावर बोलताना शाह यांनी विनोबा भावे यांच्या विचारांचाही दाखला दिला. हिंदीचा वापर केला नसता तर भूदान आणि ग्रामदानचा संदेश काश्मीर, आसाम आणि केरळमधील गावांपर्यंत पोहोचवणे शक्य झाले नसते, असे विनोबा भावे यांनी म्हटल्याचे त्यांनी सांगितले. अधिकृत भाषेच्या माध्यमातून देशाच्या विविध भागांतील नागरिकांशी संवाद साधता आल्याचेही या संदर्भात नमूद करण्यात आले.
नवीन शिक्षण धोरणात प्राथमिक शिक्षणाच्या स्तरावर मातृभाषेच्या शिक्षणाला अनिवार्य करण्यात आल्याचा उल्लेखही अमित शाह यांनी केला. मूल आपल्या मातृभाषेशी जोडले गेल्याशिवाय त्याचा सर्वांगीण विकास होऊ शकत नाही, असे त्यांनी सांगितले.
